تصور رایج میان بسیاری از رانندگان این است که تعویض روغن ترمز صرفاً به مسافت پیمودهشده و کارکرد بالای خودرو بستگی دارد. با این حال، برخلاف قطعات مصرفی نظیر لنت و دیسک که مستقیماً با میزان تردد مستهلک میشوند، ساختار شیمیایی روغن ترمز حتی با گذشت زمان و توقف طولانی خودرو نیز دچار فرسودگی و افت کیفیت میشود.
این سیال حیاتی وظیفه کلیدی انتقال فشار هیدرولیکی از زیر پای راننده به کالیپرها و لنتها را بر عهده دارد و باید در شرایط دمایی متغیر پایداری خود را حفظ کند. زمانی که این مایع خاصیت اولیه خود را از دست میدهد، فشار هیدرولیک بهدرستی در مدار جریان نیافته و عملکرد کل مدار ترمز با افت محسوس و خطرناکی روبهرو خواهد شد.
در نتیجه، حتی برای خودروهای کمکارکرد نیز پایش دورهای و جایگزینی بهموقع این سیال ضروری است تا از بروز پیامدهای مخرب در سیستم توقف خودرو جلوگیری شود.
راز افت کیفیت روغن ترمز خودرو با گذشت زمان
روغن ترمز در دسته سیالات هیدرولیکی با ساختار شیمیایی ویژه قرار میگیرد که بارزترین ویژگی استانداردهای رایج آن، بهویژه گریدهای DOT 3 و DOT 4 خاصیت جذب فعال رطوبت از محیط پیرامون است.
منافذ بسیار ریز شلنگهای لاستیکی، درپوش منبع و نوسانات دما همگی مسیرهایی هستند که امکان نفوذ بخار آب هوا را به درون مدار فراهم میکنند؛ از این رو حتی در صورت خاموشماندن مداوم خودرو یا تردد محدود در مسافتهای بسیار کوتاه، نفوذ قطرات میکروسکوپی آب به درون بافت روغن بهشکلی پیوسته و ناگزیر اتفاق میافتد. ساختار این مایع بهمرور زمان از حالت خالص خارج شده و خواص خود را از دست میدهد.
پیامدهای افت نقطه جوش و پدیده خطرناک تراکم بخار
اصلیترین اثر منفی ورود رطوبت به مدار هیدرولیک، افت چشمگیر و نامحسوس نقطه جوش استاندارد روغن ترمز است. در جریان ترمزگیریهای پیاپی، تردد در سراشیبیهای طولانی یا توقفهای ناگهانی در سرعت بالا، اصطکاک لنت و دیسک گرمای فوقالعاده بالایی تولید میکند که مستقیماً به روغن ترمز منتقل میشود.
در چنین وضعیتی اگر نقطه جوش روغن به دلیل وجود آب کاهش یافته باشد، مایع به نقطه جوش رسیده و در داخل مجاری هیدرولیک حبابهای بخار تشکیل میدهد. از آنجا که گازها و بخارات برخلاف مایعات تراکمپذیر هستند، فشار حاصل از فشردن پدال بهجای انتقال مستقیم به کالیپرها، صرف فشردهسازی این حبابها شده و پدیدهای موسوم به اسفنجیشدن، نرمی پدال یا خالیکردن ناگهانی سیستم ترمز پدید میآید.
فرسایش و خوردگی قطعات حساس مدار هیدرولیک
عوارض ماندگاری روغن ترمز فرسوده صرفاً به کاهش توان ترمزگیری در شرایط داغ محدود نمیشود، بلکه ماندگاری آب درون مسیرهای بسته هیدرولیکی، زمینه اکسیداسیون و فرسایش شدید فلزات را ایجاد میکند. رطوبت مدار به مرور زمان باعث زنگزدگی، خوردگی و ایجاد حفرههای میکروسکوپی در سطوح داخلی سیلندر اصلی ترمز، پیستونهای کالیپر و مجاری انتقال میشود. این آسیبها در ادامه به نشتی مدار، خرابی زودرس آببندها و تحمیل هزینههای سنگین تعمیرات به مالک خودرو منجر خواهد شد.
الزامات سازمان ملی ایمنی ترافیک بزرگراههای آمریکا
ابعاد خسارتبار آلودگی این سیال بهقدری حیاتی و موثر بر ایمنی است که سازمان ملی ایمنی ترافیک بزرگراههای آمریکا (NHTSA) در دستورالعملهای مرجع و رسمی خود هشدارهای زیادی پیرامون ممانعت از ورود رطوبت و ذرات آلاینده به مدار هیدرولیک صادر کرده است.
این نهاد نظارتی تصریح میکند که هرگونه نفوذ آب یا ناخالصی به سیستم هیدرولیک، ضریب اطمینان توقف خودرو را به صفر نزدیک کرده و علاوه بر بالا بردن احتمال تصادفات جادهای ناشی از نقص فنی، مستلزم صرف مخارج گزاف جهت بازسازی قطعات آسیبدیده خواهد بود.